Chuyển đổi xanh TP.HCM mở rộng – Từ áp lực khí hậu đến chiến lược phát triển siêu đô thị phát thải thấp

1. Bối cảnh toàn cầu: Chuyển đổi xanh đã trở thành “luật chơi” phát triển mới

Thế giới đang bước vào một giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc chưa từng có, trong đó biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường và bất ổn địa chính trị buộc các quốc gia và đô thị phải thay đổi mô hình phát triển. Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính đạo đức hay cam kết chính trị mềm, mà đã trở thành “luật chơi” mới chi phối thương mại, đầu tư, tài chính và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các cơ chế như Thỏa thuận Paris, EU Green Deal, CBAM, ESG, thị trường carbon, tài chính khí hậu đang tạo ra một hệ thống chuẩn mực mới. Đô thị nào không thích ứng kịp sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi dòng vốn quốc tế, chuỗi cung ứng giá trị cao và các thị trường xuất khẩu chiến lược. Trong bối cảnh đó, các siêu đô thị toàn cầu đang đóng vai trò tiên phong trong chuyển đổi xanh, bởi đây là nơi tập trung dân cư, phát thải, tiêu thụ tài nguyên và cũng là nơi có khả năng huy động nguồn lực và đổi mới mô hình quản trị nhanh nhất.

2. Việt Nam và cam kết Net Zero 2050 – Trách nhiệm của đô thị đầu tàu

Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây là một bước ngoặt chiến lược, đặt nền kinh tế vào lộ trình chuyển đổi dài hạn, toàn diện và không thể đảo ngược. Tuy nhiên, thực hiện Net Zero không thể chỉ dựa vào chính sách cấp quốc gia, mà phải được “địa phương hóa” tại các trung tâm kinh tế – đô thị lớn, nơi phát sinh phần lớn phát thải và tiêu thụ năng lượng.

TP.HCM, với vai trò là đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính – công nghiệp – dịch vụ lớn nhất cả nước, có trách nhiệm đặc biệt trong lộ trình này. Thành phố không chỉ là nơi chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu, mà còn là không gian thử nghiệm các mô hình phát triển mới cho Việt Nam. Chuyển đổi xanh của TP.HCM vì vậy mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi địa phương, trở thành hình mẫu cho các đô thị khác và đóng góp trực tiếp vào năng lực cạnh tranh quốc gia.

3. TP.HCM mở rộng – Siêu đô thị với áp lực môi trường chưa từng có

Theo định hướng phát triển vùng, TP.HCM đang tiến tới mô hình “TP.HCM mở rộng”, gắn kết chặt chẽ với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, hình thành một siêu đô thị – công nghiệp – cảng biển với quy mô dân số dự kiến trên 13,6 triệu người và đóng góp hơn 30% GDP cả nước.

Quy mô này đồng nghĩa với áp lực môi trường và phát thải ở mức rất cao: nhu cầu năng lượng tăng nhanh, giao thông – logistics phát thải lớn, công nghiệp tập trung dày đặc, hạ tầng thoát nước và xử lý chất thải chịu tải lớn, trong khi thành phố lại nằm trong khu vực chịu rủi ro cao về nước biển dâng, xâm nhập mặn và ngập lụt.

Nếu tiếp tục phát triển theo mô hình tăng trưởng truyền thống, TP.HCM mở rộng sẽ đối mặt với “bẫy đô thị carbon cao”: tăng trưởng kinh tế đi kèm ô nhiễm, chi phí môi trường và rủi ro khí hậu ngày càng lớn, làm xói mòn chất lượng sống và sức hấp dẫn đầu tư.

4. Chuyển đổi xanh – Không còn là chính sách môi trường, mà là chiến lược phát triển

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh không thể được hiểu đơn thuần là các chương trình bảo vệ môi trường hay giảm phát thải rời rạc. Đối với TP.HCM, chuyển đổi xanh phải được đặt ở vị trí chiến lược phát triển đô thị dài hạn, gắn với tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, không gian kinh tế và phương thức quản trị.

Chuyển đổi xanh cho phép TP.HCM:

• Giảm thiểu rủi ro khí hậu và chi phí môi trường trong dài hạn
• Thu hút dòng vốn tài chính xanh và đầu tư chất lượng cao
• Nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu
• Cải thiện chất lượng sống và năng lực chống chịu đô thị

Đây là quá trình chuyển đổi toàn diện, đòi hỏi tư duy hệ thống, phối hợp liên ngành và sự tham gia của Nhà nước – doanh nghiệp – người dân.

5. Từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng phát thải thấp

Một trong những thách thức lớn nhất của TP.HCM là mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào tiêu thụ năng lượng, tài nguyên và mở rộng không gian vật lý. Chuyển đổi xanh đặt ra yêu cầu chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên:

• Hiệu quả năng lượng và tài nguyên
• Đổi mới công nghệ và kinh tế số
• Dịch vụ giá trị gia tăng cao
• Kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp

Điều này đồng nghĩa với việc tái cấu trúc các ngành chủ lực, từ công nghiệp, logistics, xây dựng đến dịch vụ tài chính, bất động sản và tiêu dùng đô thị. TP.HCM cần trở thành trung tâm của các ngành “xanh – thông minh – giá trị cao”, thay vì cạnh tranh bằng chi phí thấp và tiêu hao tài nguyên.

6. Vai trò tiên phong của TP.HCM trong hệ sinh thái chuyển đổi xanh quốc gia

Với năng lực thể chế, nguồn nhân lực và hệ sinh thái doanh nghiệp mạnh, TP.HCM có điều kiện để đi trước trong việc:

• Thí điểm chính sách chuyển đổi xanh và cơ chế tài chính mới
• Xây dựng thị trường tài chính xanh, thị trường carbon
• Ứng dụng công nghệ số và dữ liệu ESG trong quản trị đô thị
• Hình thành các khu công nghiệp sinh thái và đô thị phát thải thấp

Những kinh nghiệm và mô hình thành công tại TP.HCM có thể được nhân rộng ra các địa phương khác, góp phần giảm chi phí chuyển đổi của cả nền kinh tế.

7. Chuyển đổi xanh TP.HCM mở rộng – Cách tiếp cận vùng và liên kết không gian

Một điểm khác biệt quan trọng của Đề án chuyển đổi xanh TP.HCM là cách tiếp cận không gian vùng. TP.HCM không thể chuyển đổi xanh một cách biệt lập, mà phải gắn kết với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trong một hệ sinh thái kinh tế – môi trường thống nhất.

Điều này cho phép:

• Phân bổ hợp lý không gian công nghiệp – logistics – cảng biển
• Tối ưu hóa hạ tầng năng lượng, giao thông và xử lý chất thải
• Giảm áp lực môi trường lên khu vực lõi đô thị
• Phát triển chuỗi giá trị xanh cấp vùng
• Chuyển đổi xanh vì vậy trở thành công cụ điều phối phát triển vùng hiệu quả.

8. Ý nghĩa chiến lược dài hạn

Chuyển đổi xanh TP.HCM mở rộng không chỉ nhằm giải quyết các vấn đề môi trường trước mắt, mà hướng tới một tầm nhìn dài hạn: xây dựng một siêu đô thị phát thải thấp, có khả năng chống chịu cao, cạnh tranh quốc tế và lấy con người làm trung tâm.

Thành công của quá trình này sẽ:

• Góp phần quyết định khả năng thực hiện Net Zero 2050 của Việt Nam
• Định vị TP.HCM là trung tâm tài chính – công nghiệp xanh của khu vực
• Tạo động lực tăng trưởng bền vững trong nhiều thập kỷ tới

9. Kết luận

Trong bối cảnh thế giới đang tái định hình theo hướng phát thải thấp và bền vững, chuyển đổi xanh TP.HCM mở rộng không còn là một lựa chọn chính sách, mà là con đường phát triển tất yếu. Từ áp lực khí hậu, yêu cầu hội nhập đến khát vọng trở thành siêu đô thị hiện đại, TP.HCM buộc phải chuyển mình.

Nếu được triển khai với tầm nhìn chiến lược, cách tiếp cận hệ thống và nguồn lực phù hợp, chuyển đổi xanh sẽ không làm chậm lại sự phát triển của TP.HCM, mà ngược lại, trở thành động lực tăng trưởng mới, bền vững hơn, chất lượng hơn và có giá trị cao hơn cho cả thành phố và quốc gia.

Tác giả : 

Mr Nguyễn Đình Quyền – ESG Education & Business

Thạc Sĩ, Kĩ sư Nguyễn Đình Quyền có 17 năm kinh nghiệm phụ trách các dự án phát triển quan trọng thuộc lĩnh vực quản lý và phát triển đầu tư, phát triển bền vững và các dự án ESG tại các tập đoàn tài chính, Giáo dục đến từ Nhật Bản (Shogakukan Shueisha Productions, Hoa Kỳ (Franklink Capital), Hàn Quốc (Daekyo, Pantos Holdings) và Việt Nam (Sovico Group).

Ông đã hoàn thành các chương trình đào tạo của Viện Đào tạo và Nghiên cứu Liên hợp quốc (UNITAR), Trường Nhân viên Hệ thống Liên hợp quốc (UNSSC) về các chương trình phát triển cơ sở hạ tầng bền vững, tính toán lượng khí thải carbon, tín chỉ carbon, thuế carbon, nền kinh tế xanh…Ông cũng đã hoàn thành chương trình đào tạo về KCN Sinh thái của UNIDO và GEIPP.

Ông cũng là chuyên gia tư vấn cao cấp của ESG Education & Business, chuyên tư vấn các dự án tính toán phát thải khí nhà kính, Green Label, LCA, EPD, Netzero Energy, Carbon Neutral, Netzero Carbon cho các tập đoàn, công ty và KCN tại Việt Nam. Ông cũng là thành viên sáng lập và thuộc hội đồng cố vấn cao cấp Liên Minh Quốc Tế Phát Triển Bền Vững và ESG – ESG & Sustainability Alliance ( ESGA).