Khung kiến trúc tổng thể chuyển đổi xanh TP.HCM – Tiếp cận hệ thống, liên ngành và chuyển đổi kép

1. Vì sao TP.HCM cần một khung kiến trúc tổng thể cho chuyển đổi xanh

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều chương trình chuyển đổi xanh trên thế giới thất bại hoặc đạt hiệu quả thấp là do cách tiếp cận manh mún, dự án hóa và thiếu điều phối tổng thể. Các sáng kiến môi trường thường được triển khai rời rạc theo từng ngành, từng địa phương, từng giai đoạn ngân sách, dẫn tới chồng chéo chính sách, phân tán nguồn lực và không tạo được tác động mang tính hệ thống.

Đối với TP.HCM – một siêu đô thị đang mở rộng không gian phát triển và tích hợp vùng – rủi ro này càng lớn. Chuyển đổi xanh nếu chỉ dừng ở các dự án đơn lẻ như năng lượng tái tạo, giao thông xanh hay xử lý chất thải sẽ không đủ để thay đổi quỹ đạo phát triển của đô thị. Thành phố cần một khung kiến trúc tổng thể đóng vai trò như “bản thiết kế chiến lược”, giúp liên kết mục tiêu dài hạn với hành động cụ thể, kết nối các ngành – các cấp – các chủ thể trong một logic phát triển thống nhất.

Khung kiến trúc tổng thể vì vậy không phải là một văn bản kỹ thuật đơn thuần, mà là công cụ quản trị chiến lược cho quá trình chuyển đổi dài hạn, phức tạp và đa chiều.

2. Chuyển đổi xanh là bài toán hệ thống, không phải tập hợp dự án

Bản chất của chuyển đổi xanh là sự thay đổi đồng thời về:

• Mô hình tăng trưởng
• Cấu trúc ngành kinh tế
• Không gian đô thị
• Phương thức tiêu dùng và sản xuất
• Cách thức quản trị và ra quyết định

Những yếu tố này liên kết chặt chẽ với nhau. Ví dụ, chuyển đổi năng lượng không thể tách rời khỏi quy hoạch đô thị và giao thông; công nghiệp xanh không thể thành công nếu thiếu logistics xanh và nguồn nhân lực xanh; tài chính xanh không thể vận hành nếu thiếu dữ liệu, chuẩn ESG và cơ chế đo lường.

Do đó, khung kiến trúc chuyển đổi xanh TP.HCM được xây dựng trên tư duy hệ thống, coi thành phố là một “siêu hệ sinh thái”, trong đó mỗi lĩnh vực vừa có vai trò riêng, vừa tác động qua lại với các lĩnh vực khác. Chỉ khi các mảnh ghép này được thiết kế và vận hành đồng bộ, chuyển đổi xanh mới tạo ra tác động thực chất và bền vững.

3. Cách tiếp cận liên ngành và liên cấp – Điều kiện tiên quyết để thành công

Một điểm nhấn quan trọng của khung kiến trúc tổng thể là cách tiếp cận liên ngành – liên cấp – liên vùng. Thực tiễn cho thấy, nhiều rào cản trong chuyển đổi xanh không nằm ở công nghệ, mà nằm ở thể chế và phối hợp chính sách.

TP.HCM cần một cơ chế điều phối cho phép:

• Phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành (kế hoạch – tài chính – xây dựng – giao thông – công thương – tài nguyên môi trường…)
• Kết nối chính quyền thành phố với Trung ương trong thí điểm cơ chế mới
• Liên kết TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trong không gian phát triển vùng

Khung kiến trúc tổng thể đóng vai trò là “ngôn ngữ chung”, giúp các chủ thể khác nhau cùng nhìn vào một cấu trúc mục tiêu, chỉ tiêu và lộ trình, từ đó giảm xung đột chính sách và tăng hiệu quả thực thi.

4. Chuyển đổi kép: Xanh hóa gắn với số hóa

Một trong những điểm tiến bộ của khung kiến trúc chuyển đổi xanh TP.HCM là việc xác định rõ chuyển đổi kép: chuyển đổi xanh phải đi cùng chuyển đổi số. Trong bối cảnh đô thị quy mô lớn, nếu thiếu nền tảng số và dữ liệu, chuyển đổi xanh sẽ khó đo lường, khó giám sát và khó tối ưu.

Chuyển đổi số giúp:

• Thu thập và quản lý dữ liệu phát thải, tài nguyên, năng lượng theo thời gian thực
• Hỗ trợ ra quyết định dựa trên bằng chứng
• Tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình
• Kết nối thị trường tài chính xanh, carbon và ESG

Khung kiến trúc tổng thể vì vậy tích hợp các nền tảng dữ liệu, hệ thống thông tin và công nghệ số như một thành phần cấu trúc, không phải yếu tố bổ trợ.

5. Cấu trúc khung kiến trúc tổng thể – 10 trụ cột chuyển đổi xanh

Khung kiến trúc chuyển đổi xanh TP.HCM được xây dựng xoay quanh 10 trụ cột, phản ánh đầy đủ các khía cạnh kinh tế – xã hội – môi trường của đô thị:

1. Thể chế và quản trị xanh
2. Quy hoạch và phát triển đô thị phát thải thấp
3. Năng lượng xanh và sử dụng năng lượng hiệu quả
4. Giao thông và logistics xanh
5. Công nghiệp xanh và khu công nghiệp sinh thái
6. Kinh tế tuần hoàn và quản lý tài nguyên
7. Tài chính xanh và thị trường carbon
8. Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo xanh
9. Nguồn nhân lực và việc làm xanh
10. Lối sống xanh và cộng đồng bền vững

Mỗi trụ cột không hoạt động độc lập, mà được thiết kế để hỗ trợ và khuếch đại lẫn nhau, tạo thành một mạng lưới chuyển đổi thống nhất.

6. Liên kết khung kiến trúc với mục tiêu và chỉ tiêu đo lường

Một khung kiến trúc hiệu quả không chỉ mô tả “làm gì”, mà còn phải trả lời “đo bằng gì”. Vì vậy, khung kiến trúc tổng thể được gắn chặt với hệ thống chỉ tiêu chuyển đổi xanh, cho phép:

• Đánh giá mức độ trưởng thành xanh theo từng lĩnh vực

• So sánh tiến độ giữa các quận, huyện và địa phương trong vùng

• Theo dõi tác động thực tế của chính sách

Điều này giúp chuyển đổi xanh thoát khỏi tình trạng khẩu hiệu, trở thành quá trình quản trị có thể giám sát, điều chỉnh và cải tiến liên tục.

7. Khung kiến trúc như nền tảng huy động nguồn lực

Một lợi ích quan trọng khác của khung kiến trúc tổng thể là khả năng huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và đối tác quốc tế thường không chỉ quan tâm đến từng dự án riêng lẻ, mà đánh giá mức độ nhất quán chiến lược và năng lực quản trị tổng thể của đô thị.

Khung kiến trúc chuyển đổi xanh giúp:

• Tạo niềm tin cho nhà đầu tư dài hạn
• Giảm rủi ro chính sách
• Định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên
• Kết nối các công cụ tài chính xanh, PPP, ODA và thị trường carbon

8. Tính mở và khả năng thích ứng của khung kiến trúc

Chuyển đổi xanh là quá trình kéo dài nhiều thập kỷ, trong khi bối cảnh công nghệ, kinh tế và chính trị toàn cầu luôn biến động. Do đó, khung kiến trúc tổng thể được thiết kế theo hướng mở và linh hoạt, cho phép:

• Cập nhật mục tiêu và chỉ tiêu theo bối cảnh mới
• Thí điểm và nhân rộng các mô hình đổi mới
• Điều chỉnh lộ trình mà không phá vỡ cấu trúc chung

Tính linh hoạt này đặc biệt quan trọng đối với TP.HCM – nơi đóng vai trò “phòng thí nghiệm chính sách” cho cả nước.

9. Vai trò của khung kiến trúc trong quản trị đô thị hiện đại

Ở cấp độ sâu hơn, khung kiến trúc chuyển đổi xanh không chỉ phục vụ mục tiêu môi trường, mà còn là bước tiến trong hiện đại hóa quản trị đô thị. Việc quản trị dựa trên dữ liệu, chỉ tiêu, đánh giá định kỳ và minh bạch thông tin là nền tảng của một chính quyền đô thị hiện đại, có năng lực thích ứng cao.

Chuyển đổi xanh vì vậy trở thành “đòn bẩy” để cải cách thể chế, nâng cao chất lượng quản trị và tăng niềm tin xã hội.

10. Kết luận

Khung kiến trúc tổng thể chuyển đổi xanh TP.HCM là điều kiện tiên quyết để biến tầm nhìn thành hành động, biến cam kết thành kết quả đo lường được. Với cách tiếp cận hệ thống, liên ngành và chuyển đổi kép, khung kiến trúc này giúp TP.HCM tránh được cái bẫy của các sáng kiến rời rạc, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho quá trình phát triển dài hạn.

Trong bối cảnh TP.HCM mở rộng và hội nhập sâu vào nền kinh tế xanh toàn cầu, khung kiến trúc tổng thể không chỉ là công cụ quản lý, mà là xương sống chiến lược của một siêu đô thị phát thải thấp, cạnh tranh và bền vững.

Tác giả : 

Mr Nguyễn Đình Quyền – ESG Education & Business

Thạc Sĩ, Kĩ sư Nguyễn Đình Quyền có 17 năm kinh nghiệm phụ trách các dự án phát triển quan trọng thuộc lĩnh vực quản lý và phát triển đầu tư, phát triển bền vững và các dự án ESG tại các tập đoàn tài chính, Giáo dục đến từ Nhật Bản (Shogakukan Shueisha Productions, Hoa Kỳ (Franklink Capital), Hàn Quốc (Daekyo, Pantos Holdings) và Việt Nam (Sovico Group).

Ông đã hoàn thành các chương trình đào tạo của Viện Đào tạo và Nghiên cứu Liên hợp quốc (UNITAR), Trường Nhân viên Hệ thống Liên hợp quốc (UNSSC) về các chương trình phát triển cơ sở hạ tầng bền vững, tính toán lượng khí thải carbon, tín chỉ carbon, thuế carbon, nền kinh tế xanh…Ông cũng đã hoàn thành chương trình đào tạo về KCN Sinh thái của UNIDO và GEIPP.

Ông cũng là chuyên gia tư vấn cao cấp của ESG Education & Business, chuyên tư vấn các dự án tính toán phát thải khí nhà kính, Green Label, LCA, EPD, Netzero Energy, Carbon Neutral, Netzero Carbon cho các tập đoàn, công ty và KCN tại Việt Nam. Ông cũng là thành viên sáng lập và thuộc hội đồng cố vấn cao cấp Liên Minh Quốc Tế Phát Triển Bền Vững và ESG – ESG & Sustainability Alliance ( ESGA).